Αδιευκρίνιστη υπογονιμότητα: όταν όλες οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές, τι να κάνουμε;

Πρόκειται για μια συχνή διάγνωση, και πολλές από τις ασθενείς που συνοδεύω την έχουν ακούσει σε κάποιο στάδιο της πορείας τους. Αντιμετωπίζεται ως έλλειψη απάντησης, μερικές φορές ως υποψία: «αν τίποτα δεν το εξηγεί, ίσως είναι ψυχολογικό». Δεν είναι έτσι. Το 2023, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας (ESHRE) δημοσίευσε μια ολοκληρωμένη σύσταση για το θέμα. Αυτή βοηθά να βάλουμε τάξη σε ό,τι κάνουμε, και κυρίως σε ό,τι μπορούμε να αποφύγουμε.

Τι σημαίνει «ανεξήγητη»

Σύμφωνα με την ESHRE, μιλάμε για ανεξήγητη υπογονιμότητα σε ένα ζευγάρι που δεν κατάφερε να επιτύχει εγκυμοσύνη μετά από τουλάχιστον δώδεκα μήνες τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς αντισύλληψη, ενώ οι βασικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές: ωορρηξία, διαπερατότητα των σαλπίγγων, μήτρα, τράχηλος, πύελος και σπερμοδιάγραμμα. Ο ορισμός που υιοθέτησε η ομάδα εμπειρογνωμόνων αφορά γυναίκες 40 ετών ή νεότερες.

Αυτό το τελευταίο σημείο έχει σημασία. Μετά τα 40, η μείωση της ποιότητας των ωαρίων αποτελεί από μόνη της εξήγηση, ακόμη και αν οι εξετάσεις φαίνονται φυσιολογικές, και η στρατηγική δεν είναι πλέον η ίδια. Δείτε την εγκυμοσύνη μετά τα 40.

Οι χρήσιμες εξετάσεις και αυτές που μπορούν να αποφευχθούν

Η αξιολόγηση πρέπει να είναι πλήρης πριν από την κατάληξη σε συμπεράσματα, αλλά δεν χρειάζεται να είναι ατελείωτη. Η σύσταση διευκρινίζει διάφορα ζητήματα:

• Οι σάλπιγγες ελέγχονται με υστεροσαλπιγγογραφία ή με υπερηχογράφημα με σκιαγραφικό (υστεροηχογράφημα διαπερατότητας σαλπίγγων): και οι δύο μέθοδοι θεωρούνται αξιόπιστες.
• Η συστηματική διαγνωστική κοιλιοσκόπηση δεν συνιστάται για τη διάγνωση αυτή.
• Η AMH δεν εξηγεί την υπογονιμότητα σε γυναίκα με τακτικούς κύκλους: προβλέπει την ανταπόκριση σε διέγερση, όχι τις πιθανότητες φυσικής εγκυμοσύνης. Δείτε τι σημαίνει πραγματικά το επίπεδο της AMH.
• Η συστηματική υστεροσκόπηση, με σκοπό την ανίχνευση ανωμαλίας που δεν έδειξε το υπερηχογράφημα, δεν συνιστάται σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο. Διατηρεί τη θέση της σε περίπτωση ύποπτης εικόνας ή αποτυχιών εμφύτευσης, κάτι που αποτελεί ξεχωριστό θέμα.

Ο κατάλογος των βασικών εξετάσεων, οργανωμένος ανά ημέρα του κύκλου, βρίσκεται στο άρθρο για τον έλεγχο γονιμότητας.

Να περιμένουμε ή να ξεκινήσουμε αμέσως θεραπεία;

Η ESHRE δεν καθορίζει έναν ενιαίο κανόνα: η απόφαση για την έναρξη θεραπείας εξαρτάται από την πρόγνωση του ζευγαριού, δηλαδή κυρίως από την ηλικία της γυναίκας, τη διάρκεια της υπογονιμότητας και μια ενδεχόμενη προηγούμενη εγκυμοσύνη. Ένα νεαρό ζευγάρι, που προσπαθεί εδώ και ένα χρόνο, διατηρεί μια πραγματική πιθανότητα αυθόρμητης εγκυμοσύνης τους επόμενους μήνες. Ένα ζευγάρι που προσπαθεί εδώ και τέσσερα χρόνια, με γυναίκα 38 ετών, δεν έχει πλέον λόγο να περιμένει.

Η σειρά των θεραπειών

Αυτό είναι το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη έκπληξη. Για την ανεξήγητη υπογονιμότητα, η ευρωπαϊκή σύσταση θέτει σε πρώτη θέση την ενδομήτρια σπερματέγχυση με ωοθηκική διέγερση, και όχι την εξωσωματική εξ αρχής. Η διέγερση γίνεται με χαμηλή δόση, υπό υπερηχογραφική παρακολούθηση, για την αποφυγή πολλαπλών κυήσεων και υπερδιέγερσης. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται περιγράφονται στο άρθρο για τις απλές διεγέρσεις.

Σύμφωνα με την ESHRE, η εξωσωματική πιθανώς δεν πρέπει να προτιμάται εξ αρχής έναντι της διεγερμένης σπερματέγχυσης: πρόκειται για μια υπό όρους σύσταση, που βασίζεται σε στοιχεία χαμηλής ποιότητας. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων διευκρινίζει ότι η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ηλικία, τη διάρκεια της υπογονιμότητας, τις προηγούμενες θεραπείες και τις προηγούμενες εγκυμοσύνες. Στην πράξη, σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ή μετά από πολλά χρόνια υπογονιμότητας, η εξωσωματική συχνά εξετάζεται νωρίτερα. Και στην εξωσωματική, η ICSI δεν συνιστάται αντί της κλασικής εξωσωματικής όταν το σπέρμα είναι φυσιολογικό· βλ. ICSI ή κλασική εξωσωματική.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η σύσταση του NICE, η οποία αναθεωρήθηκε το 2026, κινείται προς την ίδια κατεύθυνση. Μετά από δύο χρόνια προσπαθειών, προτείνει είτε να εξεταστεί η δυνατότητα έως και τεσσάρων κύκλων σπερματέγχυσης με διέγερση από γοναδοτροπίνες πριν από την εξωσωματική, είτε να προχωρήσει κανείς απευθείας στην εξωσωματική, ανάλογα με την κατάσταση και τις προτιμήσεις του ζευγαριού. Αντίθετα, αποθαρρύνει τη διέγερση μόνη της, χωρίς σπερματέγχυση.

Τι δεν συνιστάται

Αρκετές επιλογές, που συχνά προτείνονται σε ζευγάρια που έχουν απογοητευτεί, αποκλείονται από τη σύσταση: η «απόξεση» του ενδομητρίου (scratching), τα αντιοξειδωτικά στη γυναίκα, ο βελονισμός και η ινοσιτόλη. Καμία από αυτές δεν έχει δείξει επαρκές όφελος σε αυτό το πλαίσιο. Η γενικότερη διάκριση μεταξύ χρήσιμων και άχρηστων επιλογών γίνεται στο άρθρο σχετικά με τις συμπληρωματικές θεραπείες. Η ψυχολογική υποστήριξη, η ισορροπημένη διατροφή και η σωματική άσκηση, από την άλλη, ενθαρρύνονται.

Και η εξωσωματική στο εξωτερικό, σε αυτή την περίπτωση;

Το λέω επίσης ειλικρινά στις ασθενείς μου: το να έρθουν στην Ελλάδα για σπερματεγχύσεις σπάνια έχει νόημα. Συχνά χρειάζονται αρκετοί κύκλοι, και ο καθένας απαιτεί ένα ταξίδι στις ημερομηνίες της ωορρηξίας. Οι σπερματεγχύσεις γίνονται πιο απλά κοντά στο σπίτι σας. Το εξωτερικό γίνεται ενδιαφέρον όταν φτάνουμε στην εξωσωματική, αν οι χρόνοι αναμονής, το όριο ηλικίας ή το κόστος σας εμποδίζουν στη χώρα σας: δείτε ποια χώρα να επιλέξετε.

Μια διάγνωση ανεξήγητης υπογονιμότητας έχει επίσης μια ιδιαιτερότητα: η ίδια η εξωσωματική παρέχει πληροφορίες που οι εξετάσεις δεν δίνουν, όπως ο αριθμός των ωαρίων που συλλέχθηκαν, το ποσοστό γονιμοποίησης και η εξέλιξη των εμβρύων μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης. Μερικές φορές είναι εκεί που εμφανίζεται επιτέλους μια εξήγηση.

Αν βρίσκεστε σε αυτή την κατάσταση και δεν ξέρετε πια από πού να ξεκινήσετε, γράψτε μου: μπορούμε να ξαναδούμε μαζί το ιστορικό σας και να δούμε τι λείπει ή τι είναι περιττό.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγή: https://fertilitegrece.com/blog/anexigiti-ypogonimotita-ti-kanoume/ — Τριάδα Μπαλουκούδη, συντονισμός εξωσωματικής στην Ελλάδα. Γενική πληροφόρηση, χωρίς ισχύ ιατρικής ή νομικής συμβουλής. Εκτυπώθηκε στις

Τριάδα Μπαλουκούδη
Ανεξάρτητη συντονίστρια ασθενών εξωσωματικής στη Θεσσαλονίκη, με 24 χρόνια εμπειρίας στη συνοδεία ασθενών που έρχονται από το εξωτερικό. Περισσότερα · Επικοινωνία · Facebook