Ζευγάρια γυναικών και υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στην Ελλάδα: τι επιτρέπει πραγματικά ο νόμος το 2026

Μου κάνουν συχνά αυτή την ερώτηση, και οι ιστοσελίδες των πρακτορείων απαντούν μερικές φορές πολύ βιαστικά. Ακολουθεί η κατάσταση όπως την κατανοώ το 2026, με μια κατηγορηματική σύσταση στο τέλος: ζητήστε την επικύρωση του σχεδίου σας από δικηγόρο πριν ξεκινήσετε.

Τι άλλαξε με τον νόμο του 2024

Ο νόμος 5089/2024 άνοιξε τον γάμο στα ομόφυλα ζευγάρια στην Ελλάδα. Επιτρέπει επίσης την υιοθεσία του τέκνου του συζύγου: μια παντρεμένη γυναίκα μπορεί να υιοθετήσει το παιδί της συζύγου της.

Αντίθετα, δεν τροποποίησε τους κανόνες της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ο ελληνικός Αστικός Κώδικας εξακολουθεί να περιορίζει την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή σε ετερόφυλα ζευγάρια (παντρεμένα, με σύμφωνο συμβίωσης ή σε ελεύθερη συμβίωση) και σε άγαμες γυναίκες. Επομένως, ένα ζευγάρι γυναικών δεν μπορεί να ακολουθήσει διαδικασία ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ως ζευγάρι.

Η πιθανή διαδρομή: μία από τις δύο, ως άγαμη γυναίκα

Στην πράξη, μία από τις δύο γυναίκες ακολουθεί τη διαδικασία ως άγαμη γυναίκα, με ανώνυμη δωρεά σπέρματος: σπερματέγχυση ή εξωσωματική, ανάλογα με την ηλικία και τα αποτελέσματα των εξετάσεών της. Αυτή υπογράφει τις συγκαταθέσεις, ενώπιον συμβολαιογράφου, και αυτή θα είναι η μητέρα κατά τη γέννηση. Το όριο ηλικίας είναι το ίδιο με αυτό που ισχύει για όλες τις ασθενείς: 54 έτη την ημέρα της μεταφοράς (βλ. το όριο ηλικίας).

Η σύζυγός σας μπορεί να σας συνοδεύει σε κάθε στάδιο, να είναι παρούσα στα ραντεβού και στη μεταφορά. Απλώς, από νομική άποψη, δεν είναι μέρος της θεραπείας.

Η μέθοδος ROPA δεν προβλέπεται

Η μέθοδος ROPA — τα ωάρια της μίας, η εγκυμοσύνη από την άλλη — είναι συνηθισμένη στην Ισπανία ή στο Βέλγιο. Δεν προβλέπεται από την ελληνική νομοθεσία. Θα προϋπέθετε ότι η μία δίνει τα ωάριά της στην άλλη· ωστόσο, η δωρεά μεταξύ προσώπων που γνωρίζονται μεταξύ τους υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς στην Ελλάδα, και δεν γνωρίζω καμία νομική βάση που να επιτρέπει αυτή τη διαδικασία. Εάν η μέθοδος ROPA είναι σημαντική για εσάς, η Ισπανία αποτελεί σήμερα την καλύτερη επιλογή, και θα σας το πω χωρίς περιστροφές. Δείτε επίσης ποια χώρα να επιλέξετε.

Η γονική σχέση της δεύτερης μητέρας

Αυτό είναι το θέμα που πρέπει να προετοιμάσετε το συντομότερο δυνατό. Κατά τη γέννηση, μόνο η γυναίκα που γέννησε είναι μητέρα. Η δεύτερη μητέρα δεν είναι αυτόματα μητέρα, ούτε σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο, ούτε απαραίτητα σύμφωνα με το δίκαιο της χώρας σας.

• Εάν ζείτε στην Ελλάδα, η υιοθεσία του τέκνου του συζύγου που προβλέπεται από τον νόμο του 2024 επιτρέπει την καθιέρωση του δεσμού.
• Εάν ζείτε σε άλλη χώρα, το δίκαιο της συγκεκριμένης χώρας θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα αναγνωριστεί η μητρική σχέση της δεύτερης μητέρας για ένα παιδί που έχει συλληφθεί μέσω υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στο εξωτερικό: αναγνώριση, εκ των προτέρων δήλωση, υιοθεσία… Οι κανόνες διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα και έχουν αλλάξει συχνά τα τελευταία χρόνια.

Η συμβουλή μου: συμβουλευτείτε έναν δικηγόρο ειδικευμένο στο οικογενειακό δίκαιο στη χώρα σας πριν από τη θεραπεία, όχι μετά τη γέννηση. Ορισμένες διαδικασίες πρέπει να ολοκληρωθούν πριν από τη σύλληψη.

Γιατί να επιλέξετε παρ’ όλα αυτά την Ελλάδα;

Για ορισμένες ασθενείς, η Ελλάδα παραμένει μια καλή επιλογή: δεν υπάρχει λίστα αναμονής για τη δωρεά σπέρματος, το όριο ηλικίας είναι τα 54 έτη και το κόστος είναι χαμηλότερο. Για άλλες — εκείνες που επιθυμούν τη μέθοδο ROPA ή να αναγνωριστούν από κοινού από την αρχή της ιατρικής διαδικασίας — μια άλλη χώρα θα είναι πιο απλή επιλογή. Πρόκειται για μια απόφαση που πρέπει να ληφθεί με πλήρη επίγνωση των γεγονότων, και αυτό ακριβώς είναι το είδος της συζήτησης που κάνω κατά την πρώτη τηλεφωνική επικοινωνία, δωρεάν.

Συχνές ερωτήσεις

Τριάδα Μπαλουκούδη
Ανεξάρτητη συντονίστρια ασθενών εξωσωματικής στη Θεσσαλονίκη, με 24 χρόνια εμπειρίας στη συνοδεία ασθενών που έρχονται από το εξωτερικό. Περισσότερα · Επικοινωνία · Facebook