Δωρεά σπέρματος στην Ελλάδα: τι προβλέπει ο νόμος και πώς εξελίσσεται η διαδικασία

Από το 2021, οι μόνες γυναίκες και τα ζευγάρια γυναικών μπορούν να έχουν πρόσβαση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή με δωρεά σπέρματος στη Γαλλία. Αυτή η αλλαγή αποτέλεσε ένα βήμα προόδου· αλλά προκάλεσε επίσης εκρηκτική αύξηση της ζήτησης στα Κέντρα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (CECOS), με μέσο χρόνο αναμονής της τάξης των 17 έως 18 μηνών το 2025, σύμφωνα με την Υπηρεσία Βιοϊατρικής. Για μια γυναίκα 40 ετών, αυτή η αναμονή αλλάζει τα σχέδιά της.

Το ελληνικό νομικό πλαίσιο

Ο νόμος 3305/2005 επιτρέπει τη δωρεά σπέρματος σε ετεροφυλόφιλα ζευγάρια, σε περίπτωση ανδρικής υπογονιμότητας ή κινδύνου μετάδοσης ασθένειας, καθώς και σε μόνες γυναίκες. Για τα ζευγάρια γυναικών, ο ελληνικός νόμος δεν αναγνωρίζει το ζευγάρι ως τέτοιο: μία από τις δύο συντρόφους έχει πρόσβαση στη θεραπεία ως μόνη γυναίκα, και η συγγένεια καθιερώνεται μόνο ως προς αυτήν. Πρόκειται για ένα σημαντικό νομικό ζήτημα, το οποίο πρέπει να εξεταστεί με έναν Γάλλο δικηγόρο πριν από την αναχώρηση, καθώς η αναγνώριση της δεύτερης μητέρας θα υπάγεται στη συνέχεια στο γαλλικό δίκαιο.

Η δωρεά είναι ανώνυμη και αποζημιώνεται με κατ’ αποκοπή ποσό. Ο δότης πρέπει να είναι ηλικίας κάτω των 40 ετών, να υποβληθεί σε ιατρικές και γενετικές εξετάσεις, ενώ ο ίδιος δότης δεν μπορεί να είναι ο πατέρας περισσότερων από δέκα παιδιών στην Ελλάδα. Το παιδί δεν μπορεί να μάθει την ταυτότητα του δότη, σε αντίθεση με το γαλλικό σύστημα από το 2022· μπορεί όμως, όταν ενηλικιωθεί, να έχει πρόσβαση σε ιατρικά δεδομένα που δεν επιτρέπουν την ταυτοποίησή του.

Η επιλογή του δότη

Τα ελληνικές μονάδες συνεργάζονται με τη δική τους τράπεζα σπέρματος ή με εγκεκριμένες ευρωπαϊκές τράπεζες (κυρίως δανικές). Δεν επιλέγετε τον δότη από κατάλογο: η μονάδα προβαίνει σε φαινοτυπική αντιστοίχιση (ύψος, χρώμα ματιών και μαλλιών, ομάδα αίματος, καταγωγή) με βάση τα χαρακτηριστικά σας ή του/της συντρόφου σας. Μπορείτε να εκφράσετε τις προτιμήσεις σας· η τελική απόφαση ανήκει στη μονάδα. Οι υποχρεωτικές εξετάσεις περιλαμβάνουν ορολογικές εξετάσεις, καρυότυπο και έλεγχο για συχνές υπολειπόμενες γενετικές ασθένειες.

Σπερματέγχυση ή εξωσωματική;

Αυτή είναι η πρώτη ιατρική απόφαση και εξαρτάται από εσάς, όχι από τον δότη. Εάν είστε κάτω των 38 ετών, έχετε καλή ωοθηκική εφεδρεία και διαπερατές σάλπιγγες, η ενδομήτρια σπερματέγχυση με δότη (IAD) είναι η απλούστερη επιλογή: λίγα φάρμακα, μια ανώδυνη διαδικασία, διαμονή δύο ημερών. Οι πιθανότητες επιτυχίας ανά προσπάθεια κυμαίνονται μεταξύ 15% και 20%, και συχνά απαιτούνται αρκετοί κύκλοι. Εάν είστε άνω των 38 ετών, έχετε μειωμένη ωοθηκική εφεδρεία ή ιστορικό προβλημάτων στις σάλπιγγες, η εξωσωματική με σπέρμα δότη προσφέρει σαφώς υψηλότερες πιθανότητες ανά προσπάθεια, με το κόστος μιας διέγερσης και μιας παρακέντησης. Ο γιατρός πρέπει να σας παρουσιάσει τις δύο επιλογές μαζί με τα σχετικά στατιστικά στοιχεία.

Η διαδικασία από τη Γαλλία

1. Εξετάσεις: AMH, υπερηχογράφημα, ορολογικές εξετάσεις και, για την IAD, έλεγχος της διαπερατότητας των σαλπίγγων (υστεροσαλπιγγογραφία ή HyFoSy).
2. Βιντεοδιάσκεψη με τον γιατρό: επιλογή IAD ή εξωσωματικής, χρονοδιάγραμμα.
3. Έγγραφα: ταυτότητα, γραπτή συγκατάθεση και, για μόνη γυναίκα, συμβολαιογραφική πράξη που βεβαιώνει τη συμμετοχή της σε διαδικασία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ο συμβολαιογράφος μπορεί να είναι Έλληνας, με μεταφραστή, ή Γάλλος με επισημείωση (αποστίλ).
4. Παρακολούθηση του κύκλου από τη Γαλλία, με τοπικά υπερηχογραφήματα.
5. Διάρκεια παραμονής: δύο ημέρες για την IAD, πέντε έως επτά για την εξωσωματική με ωοληψία.

Το κόστος

Ενδεικτικά: 1.000 έως 1.600 ευρώ για τεχνητή γονιμοποίηση (IAD), συμπεριλαμβανομένου του σπέρματος δότη — η ίδια η γονιμοποίηση κοστίζει περίπου 700 ευρώ στα μεγάλα κέντρα της Αθήνας· 3.500 έως 6.000 ευρώ για εξωσωματική (IVF) με σπέρμα δότη, χωρίς τα φάρμακα. Το σπέρμα δότη μόνο του χρεώνεται 500 έως 1.000 ευρώ ανά φιαλίδιο, ανάλογα με την τράπεζα σπέρματος. Όλες οι τιμές αναλύονται εδώ.

Τι προτείνω

Εγγραφείτε στο CECOS αν πληροίτε τις προϋποθέσεις: είναι δωρεάν και σας αφήνει μια πόρτα ανοιχτή. Στη συνέχεια, εκτιμήστε τι σημαίνει η αναμονή στην ηλικία σας. Και αν είστε σε σχέση με μια γυναίκα, κλείστε ραντεβού με εξειδικευμένο δικηγόρο πριν από οποιαδήποτε δέσμευση στο εξωτερικό: το ζήτημα της πατρότητας της δεύτερης μητέρας πρέπει να διευθετηθεί εκ των προτέρων, και όχι να ανακαλυφθεί μετά τη γέννηση. Το άρθρο σχετικά με τη διαδικασία για τις μόνες γυναίκες συμπληρώνει το παρόν.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγή: https://fertilitegrece.com/blog/dorea-spermatos-ellada/ — Τριάδα Μπαλουκούδη, συντονισμός εξωσωματικής στην Ελλάδα. Γενική πληροφόρηση, χωρίς ισχύ ιατρικής ή νομικής συμβουλής. Εκτυπώθηκε στις