Δωρεά ωαρίων στην Ελλάδα: νομικό πλαίσιο, ανωνυμία και γιατί δεν υπάρχει αναμονή

Όταν κάποιος με ρωτάει γιατί δεν υπάρχει «αναμονή» στην Ελλάδα, η απάντηση έχει λιγότερο να κάνει με τη δημογραφία και περισσότερο με το νομικό πλαίσιο. Η κατανόηση αυτού του πλαισίου βοηθά επίσης να γνωρίζουμε ποιες ερωτήσεις πρέπει να κάνουμε σε μια μονάδα — και ποιες δεν έχουν νόημα.

Ένα παλιό και ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο

Η Ελλάδα θέσπισε νομοθεσία για την ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ήδη από το 2002 (νόμος 3089/2002), η οποία συμπληρώθηκε το 2005 με έναν λεπτομερή εφαρμοστικό νόμο (νόμος 3305/2005). Μια ανεξάρτητη εθνική αρχή εκδίδει τις άδειες λειτουργίας στις μονάδες, τα επιθεωρεί και τηρεί το εθνικό μητρώο δοτών.

Αυτό το σημείο αξίζει να τονιστεί, επειδή συχνά παρερμηνεύεται: η δωρεά γαμετών στην Ελλάδα δεν είναι μια πρακτική που γίνεται ανεκτή σε νομικό κενό, αλλά μια δραστηριότητα που ρυθμίζεται, επιτρέπεται και ελέγχεται.

Η ανωνυμία: η κύρια διαφορά σε σχέση με τη Γαλλία

Ο ελληνικός νόμος προβλέπει την ανώνυμη δωρεά. Η δότρια και οι λήπτες δεν γνωρίζουν την αντίστοιχη ταυτότητά τους. Η μονάδα τηρεί τα ιατρικά δεδομένα της δότριας, τα οποία είναι προσβάσιμα για λόγους υγείας, αλλά η αστική ταυτότητα δεν κοινοποιείται.

Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την επιλογή που έγινε στη Γαλλία μετά τη μεταρρύθμιση του 2021: στη Γαλλία, κάθε παιδί που γεννήθηκε από δωρεά μετά τον Σεπτέμβριο του 2022 μπορεί, όταν ενηλικιωθεί, να έχει πρόσβαση στην ταυτότητα του δότη. Η επιλογή αυτή ανταποκρίνεται σε ένα παλιό και νόμιμο αίτημα ατόμων που γεννήθηκαν από δωρεά. Είχε επίσης, ως φυσικό επακόλουθο, επίδραση στον αριθμό των διαθέσιμων δοτών κατά τη μεταβατική περίοδο.

Δεν υπάρχει «σωστό» καθεστώς σε απόλυτο επίπεδο: πρόκειται για δύο διαφορετικές ισορροπίες μεταξύ του δικαιώματος του παιδιού να γνωρίζει την καταγωγή του και της διαθεσιμότητας των δωρεών. Αυτό που πρέπει να γνωρίζετε, ωστόσο, είναι ότι το εφαρμοστέο καθεστώς είναι αυτό της χώρας όπου πραγματοποιείται η δωρεά. Εάν προσφύγετε σε ανώνυμη δωρεά στην Ελλάδα, το παιδί σας δεν θα έχει πρόσβαση στην ταυτότητα της δότριας, ακόμη και αν μεγαλώσει στη Γαλλία. Πρόκειται για ένα ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί σοβαρά εκ των προτέρων, όχι εκ των υστέρων.

Ποια μπορεί να γίνει δωρήτρια

• Γυναίκες ηλικίας 18 έως 35 ετών, σε καλή υγεία.
• Πλήρης ιατρική εξέταση, έλεγχος για μολυσματικές ασθένειες και γενετικές εξετάσεις.
• Ψυχολογική αξιολόγηση.
• Γραπτή, ελεύθερη και ανακλητή συγκατάθεση, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει ο νόμος.
• Ανώτατο όριο γεννήσεων ανά δότρια, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος ακούσιας συγγένειας.

Αποζημίωση, όχι αμοιβή

Η δωρεά είναι δωρεάν από νομική άποψη. Η δότρια λαμβάνει μια κατ' αποκοπή αποζημίωση, το ύψος της οποίας καθορίζεται από την εθνική αρχή, με σκοπό να καλύψει τον χρόνο που αφιερώνει, τις μετακινήσεις, την απουσία από την εργασία και την ταλαιπωρία που συνεπάγονται οι εξετάσεις και η θεραπεία.

Η διάκριση αυτή δεν είναι απλώς τυπική: απαγορεύει το ωάριο να θεωρείται προϊόν του οποίου η τιμή θα ποικίλλει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της δότριας. Εάν ένας μεσάζων σας προτείνει να «επιλέξετε» μια δότρια βάσει κριτηρίων που τιμολογούνται, βρίσκεστε εκτός του νομικού πλαισίου — διακόψτε τη συζήτηση.

Τι μπορείτε να μάθετε για τη δότρια

Στην ανώνυμη διαδικασία, τις μονάδες κοινοποιούν γενικά βασικά φυσικά χαρακτηριστικά — ομάδα αίματος, χρώμα ματιών και μαλλιών, ύψος, σωματική διάπλαση — καθώς και τη φαινοτυπική αντιστοίχιση και τα αποτελέσματα των εξετάσεων που έχουν πραγματοποιηθεί. Δεν θα έχετε ούτε φωτογραφία, ούτε όνομα, ούτε λεπτομερές προφίλ.

Οι αιτήσεις για εκτεταμένη επιλογή δεν έχουν θέση σε αυτό το πλαίσιο, και μια σοβαρή μονάδα θα σας το επισημάνει. Αυτό που μπορείτε νόμιμα να ζητήσετε, ωστόσο, είναι λεπτομέρειες σχετικά με τις γενετικές εξετάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί και την πολιτική της μονάδας όσον αφορά τη γενετική συμβατότητα μεταξύ της δότριας και του συντρόφου, όταν υπάρχει διαθέσιμη σχετική εξέταση.

Γιατί δεν υπάρχει αναμονή

Συνδυάζονται τρεις παράγοντες. Το σύστημα ανωνυμίας διατηρεί μια σταθερή δεξαμενή δοτριών. Τα ελληνικές μονάδες προσλαμβάνουν ενεργά και συνεργάζονται με τράπεζες γαμετών. Τέλος, η μακροχρόνια διεθνής δραστηριότητα έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση των προγραμμάτων δωρεάς ανάλογα.

Αυτό δεν σημαίνει «αμέσως»: χρειάζεται χρόνος για τη συγκέντρωση του φακέλου σας, τη διενέργεια των εξετάσεων και, αν χρειαστεί, την απόκτηση της απάντησης στο αίτημά σας για S2. Ωστόσο, ο χρόνος αναμονής εξαρτάται τότε από εσάς και τη γαλλική διοίκηση, όχι από κάποια λίστα αναμονής.

Και η γονική σχέση, στη Γαλλία;

Πρόκειται για μια συχνή ανησυχία, η οποία όμως διαλύεται γρήγορα. Η καταγωγή καθορίζεται σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο: η γυναίκα που γεννά είναι η μητέρα, και ο δεύτερος γονέας καθορίζει την καταγωγή σύμφωνα με τις διατάξεις που προβλέπει ο γαλλικός νόμος για την περίπτωσή του. Το γεγονός ότι η δωρεά πραγματοποιήθηκε στο εξωτερικό δεν θέτει υπό αμφισβήτηση την κατάσταση του ληξιαρχικού μητρώου του παιδιού που γεννήθηκε στη Γαλλία.

Για ειδικές περιπτώσεις — ζευγάρι γυναικών, εκ των προτέρων κοινή αναγνώριση, ROPA — οι διαδικασίες διαφέρουν, και συνιστώ πάντα να συμβουλευτείτε έναν νομικό στη Γαλλία πριν από τη θεραπεία, αντί να ανακαλύψετε το ζήτημα στη μαιευτική κλινική. Δεν είμαι νομικός και δεν υποκαθιστώ αυτή τη συμβουλή.

Χρήσιμες ερωτήσεις που πρέπει να θέσετε σε μια μονάδα

• Ποιες γενετικές εξετάσεις πραγματοποιούνται στις δότριες και σύμφωνα με ποιο πρωτόκολλο;
• Πώς γίνεται η φαινοτυπική αντιστοίχιση;
• Πόσα ωάρια διατίθενται ανά λήπτρια και με ποιους όρους;
• Τι συμβαίνει αν δεν προκύψει κανένα έμβρυο; Ποια είναι η πολιτική σε περίπτωση ακύρωσης του κύκλου;
• Τα πλεονάζοντα έμβρυα καταψύχονται; Με ποιο κόστος και για πόσο χρονικό διάστημα;
• Η μονάδα περιλαμβάνεται όντως στον κατάλογο των μονάδων που έχουν εγκριθεί από την εθνική αρχή;

Συχνές ερωτήσεις